مقاله بررسی گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار | بلاگ

مقاله بررسی گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار

تعرفه تبلیغات در سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

مقاله بررسی گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار در 33 صفحه ورد قابل ویرایش


فهرست مطالب

عنوان........................................................................................................... صفحه

مقدمه:..................................................................................................................................................... 1

فصل اول : بررسی خانه‌های تاریخی کاشان در دوره قاجار

بخش 1- معماری خانه‌های کاشان ................................................................................ 4

بخش 2-جغرافیای محل ................................................................................................... 8

بخش 3-قدمت تاریخی خانه‌های کاشان........................................................................ 11

فصل دوم:‌ بررسی گچبری در خانه‌های کاشان

بخش 1-مصالح گچبری...................................................................................................... 15

بخش 3-نقوش گچبری ..................................................................................................... 16

بخش 2-نحوه اجرای گچبری‌............................................................................................ 17

فصل سوم: قدمت تاریخی گچبری

بخش اول ویژگی وامتیاز گچبری خانه‌های تاریخی کاشان در دوره قاجار........................... 20

فهرست تصاویر

عنوان........................................................................................................... صفحه

1- خانه عباسیان ............................................................................................................................... 22

2- معماری خانه بروجردیها ............................................................................................................ 22

3- نمای خانه عباسیان .................................................................................................................... 23

4- چشمه سلیمانیه............................................................................................................................ 23

5- معماری خانه عباسیان ............................................................................................................... 24

6- خانه عامریها.................................................................................................................................... 24

7- خانه طباطبائی............................................................................................................................... 25

8- گچبری خانه بروجردی ها.......................................................................................................... 25

9- خانه بروجردی ها.......................................................................................................................... 26

10- طرح گربه و خورشید در گچبری خانه عباسیان ............................................................. 26

11- گچبری خانه بروجردی ها....................................................................................................... 27

«مقدمه»

این تحقیق را به این علت انتخاب نموده‌ام که شهرستان کاشان از لحاظ فرهنگی و هنری تاریخچه‌ای کهن و پربار با تمدنی چند هزار ساله دارد،‌ که از تپه‌های سیکل آغاز می‌شود و به تزئینات بسیار ظریف و زیبا در بناها می‌رسد. این امر باعث می‌شود تا هنر دوستان و دانشمندان کشورهای دیگر را از دیر باز به خود جلب نماید.

برای انجام این تحقیق محدودیتهای بسیاری وجود داشت، با کمبود منابع مواجه بودم این تحقیق به صورت میدانی و کتابخانه‌ای صورت گرفته است.

منابعی که برای این تحقیق استفاده کرده‌ام عبارتند از کاشان مروارید کویر، بهشتی در حاشیه کویر،‌ آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز

تعداد 11 عکس در این تحقیق به چشم می‌خورد، این تحقیق شامل سه فصل می‌باشد.

فصل اول شامل سه بخش می‌باشد، که به بررسی معماری، وضعیت جغرافیایی و قدمت تاریخی خانه های کاشان می‌پردازد.

فصل دوم نیز شامل سه بخش می‌باشد که در این فصل گچبری، مصالح گچبری و نحوة اجرای گچبری بررسی شده است.

در فصل سوم ویژگی و امتیاز گچبری خانه های کاشان در دوره قاجار بررسی شده است.

هدف من از انجام این تحقیق این است که بتوانم راه تمامی کسانی که برای هنر این مرز و بوم تلاش کرده‌اند را ادامه دهم و برای شناساندن هنرهای نه تنها کاشان بلکه شهرهای دیگر ایران کوشش کنم و امید آن است که از این راه سر بلند بیرون آیم.

در شهرهای ایران بناهای بسیار زیبا وجود دارد که هر یک به نوبه خود بی نظیر است اما آنچه که در این شهر توجه من را به خود جلب نموده این است که هنر گچبری در معماری خانه‌های کاشان بی نظیر است.

اهمیت و ضرورت انجام این تحقق شناساندن تزئینات گچ بری بر روی خانه‌های قدیمی دوران قاجاریه در شهر کاشان به مردم آن شهر و به مردم سایر ملل و جوامع دیگر است.

فراهم آوردن زمینه فرهنگی و هنری درباره‌ی تاریخچه کاشان، آثار باستانی آن و پرداختن به جزئیات هنرها و ایجاد علاقه در مردم آن شهر که هر چه بیشتر به هنر شهر نشان اهمیت داده و آگاهی پیدا کنند به اینکه هر یک از این هنرها و این نقوش با چه زحمات و مشتقهایی با حداقل امکانات مشکلات فراوان بوجود آمده‌اند تا خود آنها قبل از میراث فرهنگی یکی از نگهدارندگان خوب این آثار باشند. در زمینه های هنری ایران هر چقدر هم که تحقیق و تخصص نماییم باز هم جای تفکر و تامل باقی است.

الف - معماری خانه‌های کاشان

شهر کاشان به علت استقرار در جوار کویر، دارای اقلیم گرم و خشک با تابستانهای بسیار گرم و زمستانهای بسیار سرد است. به همین جهت معماری یافت قدیم‌اش متناسب با اوضاع اقلیمی و آمیخته‌ای از هنرهای تزئینی مایه گرفته است. معماران کاشان در روزگار گذشته، با توجه به پایبندی مردم کاشان به اعتقادات دینی، خانه‌ها را در عین حال که دارای فضای باز، گسترده و روح بخش می‌باشد طوری طراحی نموده‌اند که زندگی در هر واحد ساختمانی را در فصول چهارگانه کاملا قابل تحمل و آسان می نموده است.

خانه ها اکثرا دارای سردر ورودی با درهای مزین به کوبه‌های زنانه و مردانه هشتی ‌ ودالانی منکسر بود که اندرون خانه را از دید نامحرمان دور می‌داشت.

اغلب خانه‌ها دارای اندرونی و بیرونی و متشکل از حیاتهای مشجر و وسیع بودند. اتاقهای سه دری، پنج دری متناسب با فصول مختلف در اطراف حیاط جای می‌گرفتند. از جمله مهمترین فضاهای این خانه،‌ ایوانها و تالار بزرگ بود که در ضلع شمالی و جنوبی حیاط ساخته می‌شد. درها و پنجره‌های این تالار واتاقها معمولا با انواع پنجره‌های زیبا با شیشه های الوان و اشکال مختلف متناسب با موقعیت فصلی اتاقهای خانه زینت می‌یافتند.

احداث سردابه‌های بزرگ جهت استفاده در تابستهای گرم و ایجاد هواکش در پشت سردابه‌ها از جمله خصوصیات معماری خانه‌های قدیمی کاشان است. [1]

با توجه به وضعیت جغرافیایی وآب وهوائی منطقه کویری خانه‌ها را گود می‌ساختند تا بنا عایق حوارت و صدا باشد که به این روش ساخت گودال باغچه گویند.

برای نمونه خانه عباسیان در زمین 5 هزار متر مربع با زیر بنای 7هزار متر مربع به صورت گودال باغچه ساخته شده است.«تصویرشماره1»

بافت سنی کاشان متشکل از کوچه‌های پیچ در پیچ با دیوارهای بلند خشتی است که تقریبا در فواصل مختلف مسقف می‌باشد این سبک معماری به سبب موقعیت خاص جغرافیای بهترین فرم معماری کویری است زیرا از طرفی از هجوم بیرحمانه شنهای داغ و طوفانهای کویری می‌کاهد و از سوی دیگر هنوز سرمای زمستان را مهار می‌نماید.

کاشان یکی از شهرستانهایی است که در آنجا نمونه‌های جالبی از شاهکارهای هنر ایران یافت می‌شود. آثار معماری که در این شهر باقی مانده معدودی از دوره صفویه و بقیه از آثار دوره قاجاریه است.

خانه‌های برزگ قدیمی ساز و ساختمانهای باشکوه که تاکنون با طرح و نقشه اولیه خود بدون تغییرات مهمی باقی مانده است عموما متعلق به زمان قاجاریه یعنی از عهد سلطنت فتحلی‌شاه تا آغاز دوره مشروطیت می‌باشد.

هر چند دوره قاجاریه دوره رکود و تنزل فنون معماری ایران بشمار می‌رود. در شهر کاشان به دلیل خرابیهای حاصل از زلزله، نیاز به ساخت بناها و ساختمانهای جدید موجب می‌شود که یک نوع فعالیت وسیع و همه جانبه‌ای در فنون معماری مشاهده گردد.

این فنون آمیخته‌ای با مزایای خاص اقلیمی بوده و با هنرهای تاریخی و محلی مزین و گشته است.

گروهی از دانشگاهیان تهران در نتیجه بازدید بررسیهای علمی به وسیله کتاب سرپرستی کارشناسان و استادان معماری و باستان شناسی از آثار تاریخی کاشان به عمل آوردند بدین گونه اظهار عقیده نموده‌اند:

« بدون شک کاشان از نظر آثار معماری یکی از غنی‌ترین شهرهای ایران بوده و بسیاری از بناهای تاریخی آن را می‌توان در ردیف بهترین شاهکارهای ایران به شمار آورد.

علل اصلی این موضوع را می‌توان در چند قسمت خلاصه کرده و مورد مطالعه قرار داد:

الف: موقعیت تاریخی و توجهی که سلاطین دوره‌های مختلف به آبادانی و ایجاد بناهای مختلف در شهر کاشان داشته‌اند به همین دلیل است که مثلا چون در دوره سلطنت قاجاریه توجه بیشتری به کاشان شده است، بهترین آثار این دوره را در کاشان می‌یابیم.

ب: موقعیت جعرافیایی و آب وهوای خشک و گرم کاشان نیز یکی از علل بوجود آورنده ساختمانهای جالب و سبک معماری به خصوص این شهر می‌باشد.

ج: وجود معماران با تجربه و با ذوق در کاشان را، و خصوصا ایمانی که این هنرمندان به کار خود داشته‌اند نیز می‌توان یکی از جهات پیشرفت معماری این شهر داشت، خصوصا که ثروتمندان نیکوکاری نیز بوده‌اند که به کارهای ساختمانی علاقمند بوده و این هنرمندان را تشویق کرده‌اند.»[2]

خانه بروجردی در کوه سلطان میر احمد از نظر خصوصیات معماری محلی جامع و یکی از بهترین خانه‌های دو قرن اخیر شناخته شده به طوری که پس از بررسی‌های دقیق گروههای مختلف علمی وقتی موسسات ایران و کشورهای بیگانه مورد تحسین همگی واقع گشته است (عکس شماره2)

خانه عباسیها نیز از لحاظ خصوصیات معماری و تزئینات گچبری و آینده‌کاری زیبا و بی‌نظیر است. (عکس شماره3)

بخش اول: ویژگی‌ و امتیاز گچبری خانه های تاریخی کاشان در دوره قاجار

«دوران قاجار در سده‌های «نوزدهم –هیجدهم /سیزدهم - دوازدهم» آغاز شد، در این زمان بعضی از آثار گچبری را تعمیر کردند، گچبری‌هایی که انجام می‌شد تحت تاثیر هنر و فرهنگ اروپایی بود. در دوره قاجاریه نقوش گچبری‌ها شامل داستانهای اساطیری شکارگاهی، داستانهای روزمره، زندگی پادشاهان و به خصوص پادشاهان قاجار بود لباس اشخاص در این دوره کاملا اروپایی است. گچ بری در این دوره بیشتر به صورت برجسته انجام شده است. در این دوره نقوش مانند گل و مرغ و طرحهای اسطوره‌ای نیز به چشم می‌خورد.

گل زنبق در گچ بری از رنگهای جدید نیز به کار گرفته می‌شد که تا بیش از آن رایج نبود و می‌توان گفت در عهد قاجاریه تحولی نسبی از لحاظ رنگ آمیزی و موضوع در گچبری پدید آمد. از محله ابداعات جدید این عهد به کار گرفتن رنگ قرمز است، البته از رنگ قرمز بیشتر در کاشیکاری دوره قاجار استفاده می‌کرده‌اند.[3]

نتیجه‌ای که می‌توان از این پژوهش گرفت این است که ما ایرانیان آثار غنی فرهنگ و هنری داریم که هر چه قدر هم در موردشان بدانیم و بررسی کنیم باز هم جای صحبت باقی است،‌ کاوش در این آثار انسان را به فکر فرو می برد و باعث می‌شود روزه به روز کارهای ما بهتر شود و همچنین موجب می‌شود تا کارهای بیشتری انجام دهیم زیرا دیده می‌شود که هنرمند آن زمان با حداقل امکانات و با دشواری‌های فراوان به خلق این آثار گرانبها و پر ارزش پرداخته و امرزو ما با در دست داشتن امکانات بسیار حتی از انجام دوباره برخی از این کارها عاجز هستیم و در مرمت این آثار به مشکلات فراوانی برمی‌خوریم .

به نظر برخی از کارشناسان اداره میراث فرهنگی کاشان برای مرمت تزئینات تاریخی از کسانی که در رشته مرمت تحصیل کرده‌اند دعوت شده که این کارها را مرمت کنند البته در قسمتهای نتوانسته کار را به اتمام برسانند این اداره از مرمتکاران استادان قدیمی که به شیوه تجربه کارکرده‌اند و از اصفهان دعوت شده‌اند، استفاده کرده‌ است.

ما باید از این میراث ارزشمند نگه داری کنیم و نگذاریم این سرمایه‌های گرانقدر و با ارزش به راحتی از بین بروند و یا توسط بیگانگان به غارت از کشور خارج شوند.

...
نویسنده : بازدید : 2 تاريخ : دوشنبه 6 آذر 1396 ساعت: 1:00