بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهر نیشابور

تعرفه تبلیغات در سایت
عنوان عکس
عنوان عکس
عنوان عکس
عنوان عکس
عنوان عکس

جستجوگر

یافته ها در جستجو

    امکانات وب

    برچسب ها

    فهرست مطالب

    عنوان صفحه

    چکیده .............................................................................................................................................. 1

    فصل اول : طرح تحقیق

    1-1 مقدمه ...................................................................................................................................... 3

    2-1 موضوع تحقیق ........................................................................................................................ 3

    3-1 بیان مساله................................................................................................................................. 4

    4-1 اهمیت و ضرورت تحقیق ........................................................................................................ 4

    5-1 اهداف تحقیق .......................................................................................................................... 5

    6-1 محدود زمانی و مکانی تحقیق.................................................................................................. 5

    7-1پیشینه تحقیق............................................................................................................................. 5

    1-7-1 تحقیقات داخلی .................................................................................................................. 5

    2-7-1تحقیقات خارجی ................................................................................................................. 8

    3-7-1 جمع بندی نتایج تحقیقات .................................................................................................... 10

    8-1 تعاریف مربوط به هویت........................................................................................................... 11

    9-1 موانع و تنگناهای تحقیق .......................................................................................................... 14

    فصل دوم : مبانی و چارچوب نظری ............................................................................................... 16

    1-2 مقدمه ...................................................................................................................................... 17

    2-2 مباحث نظری .......................................................................................................................... 17

    1-2-2 دورکیم ................................................................................................................................ 17

    2-2-2 پارسونز ................................................................................................................................. 18

    3-2-2 ماکس وبر ............................................................................................................................. 20

    4-2-2 کنش متقابل نمادی................................................................................................................ 22

    5-2-2 کولی ..................................................................................................................................... 23

    6-2-2 مید ........................................................................................................................................ 24

    7-2-2 گافمن.................................................................................................................................... 26

    8-2-2 نظریه هویت (بورک) ............................................................................................................. 27

    عنوان صفحه

    3-2 چارچوب نظری مورد استفاده تحقیق ...................................................................................... 30

    4-2 پرسشهای تحقیق .................................................................................................................... 31

    5-2 فرضیات تحقیق ...................................................................................................................... 31

    6-2 الگوی نظری و تحلیلی تحقیق.................................................................................................... 32

    فصل سوم : روش تحقیق .............................................................................................................. 34

    1-3 مقدمه .................................................................................................................................... 35

    2-3 نوع تحقیق.............................................................................................................................. 35

    3-3 تعریف نظری وعملی متغیرهای تحقیق................................................................................... 35

    1-3-3 تعریف نظری متغیرهای تحقیق .......................................................................................... 35

    2-3-3 تعریف عملی متغیرهای تحقیق............................................................................................ 38

    4-3 متغیرهای مستقل و وابسته ....................................................................................................... 42

    5-3 شاخص سازی متغیر های تحقیق ............................................................................................. 43

    1-5-3 شاخص سازی متغیرهای مستقل .......................................................................................... 43

    2-5-3 شاخص سازی متغیرهای وابسته .......................................................................................... 45

    6-3 قابلیت اعتماد شاخص ها (الفای کرانباخ) .................................................................................. 46

    7-3 اعتبار تحقیق ............................................................................................................................. 47

    8-3 جامعه آماری................................................................................................................................ 47

    9-3 تعیین حجم نمونه و شیوه نمونه گیری....................................................................................... 48

    1-9-3 تعیین حجم نمونه .................................................................................................................. 48

    2-9-3 شیوه نمونه گیری ................................................................................................................... 49

    10-3 واحد تحلیل.............................................................................................................................. 50

    11-3 تکنیک ها و ابزارهای جمع آوری داده ها و اطلاعات .............................................................. 50

    12-3 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات............................................................................................... 50

    فصل چهارم : یافته ها و دستاوردهای تحقیق...................................................................................... 51

    1-4 مقدمه........................................................................................................................................ 52

    2-4 توصیف دستاوردهای تحقیق ..................................................................................................... 52

    1-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس جنس ..................................................................... 52

    عنوان صفحه

    2-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس پایه تحصیلی ........................................................ 53

    3-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس رشته تحصیلی....................................................... 53

    4-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس تحصیلات پدر...................................................... 54

    5-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس تحصیلات مادر...................................................... 54

    6-2-4 بررسی مشخصات پاسخگویان بر اساس در آمد ماهانه خانواده............................................. 55

    7-2-4 بررسی میزان رضایت از خود دانش آموزان ......................................................................... 57

    8-2-4 بررسی میزان تایید دیگران .................................................................................................... 58

    9-2-4 بررسی میزان درونی کردن ارزشها ....................................................................................... 59

    10-2-4 بررسی میزان هماهنگی ارزشهای گروهی ........................................................................ 60

    11-2-4 بررسی میزان پایگاه اقتصادی - اجتماعی دانش آموزان ......................................................... 61

    12-2-4 بررسی میزان هویت دینی دانش آموزان ............................................................................ 62

    13-2-4 بررسی میزان هویت خانوادگی دانش آموزان ..................................................................... 63

    14-2-4 بررسی میزان هویت ملی دانش آموزان ............................................................................... 64

    15-2-4 بررسی میزان هویت اجتماعی دانش آموزان ....................................................................... 65

    فصل پنجم : تحلیل و تبیین دستاوردهای تحقیق................................................................................ 66

    1-5 مقدمه........................................................................................................................................ 67

    2-5 آزمون فرضیات......................................................................................................................... 67

    1-2-5 آزمون فرضیه 1: بررسی رابطه بین «جنس» و «هویت اجتماعی» دانش آموزان ..................... 67

    1-1-2-5 آزمون فرضیه 1/1 : بررسی رابطه بین «جنس» و «هویت دینی» دانش آموزان ........................ 68

    2-1-2-5آزمون فرضیه 2/1 : بررسی رابطه بین «جنس» و «هویت خانوادگی» دانش آموزان.................. 68

    3-1-2-5 آزمون فرضیه 3/1 : بررسی رابطه بین «جنس» و «هویت ملی» دانش آموزان ......................... 69

    2-2-5آزمون فرضیه 2 : بررسی رابطه بین «پایگاه اقتصادی اجتماعی» و« هویت اجتماعی».... 69

    1-2-2-5 آزمون فرضیه 1/2 : بررسی رابطه بین پایگاه «اقتصادی- اجتماعی» و «هویت دینی» ............. 70

    2-2-2-5 آزمون فرضیه 2/2 : بررسی رابطه بین پایگاه «اقتصادی- اجتماعی» و «هویت خانوادگی» ..... 70

    3-2-2-5 آزمون فرضیه 3/2 : بررسی رابطه بین پایگاه «اقتصادی- اجتماعی» و «هویت ملی» ............... 71

    3-2-5 آزمون فرضیه 3: بررسی رابطه بین «رضایت از خود» و «هویت اجتماعی» ........................ 71

    1-3-2-5 آزمون فرضیه 1/3 : بررسی رابطه بین «رضایت از خود» و «هویت دینی» ............................. 71

    عنوان صفحه

    2-3-2-5 آزمون فرضیه 2/3 : بررسی رابطه بین «رضایت از خود» و «هویت خانوادگی»...................... 72

    3-3-2-5 آزمون فرضیه 3/3: بررسی رابطه بین «رضایت از خود» و «هویت ملی»................................ 72

    4-2-5 آزمون فرضیه 4 :بررسی رابطه بین «تایید دیگران» و «هویت اجتماعی»................................. 73

    1-4-2-5 آزمون فرضیه 1/4: بررسی رابطه بین «تایید دیگران» و «هویت دینی» ................................... 73

    2-4-2-5 آزمون فرضیه 2/4 :بررسی رابطه بین «تایید دیگران» و «هویت ملی» ..................................... 74

    3-4-2-5 آزمون فرضیه 3/4 :بررسی رابطه بین «تایید دیگران» و «هویت ملی» .................................... 74

    5-2-5 آزمون فرضیه 5 :بررسی رابطه بین «درونی کردن ارزشها» و «هویت اجتماعی» .................. 74

    1-5-2-5 آزمون فرضیه 1/5 :بررسی رابطه بین «درونی کردن ارزشها» و «هویت دینی» ....................... 75

    2-5-2-5 آزمون فرضیه 2/5: بررسی رابطه بین «درونی کردن ارزشها» و «هویت خانوادگی» ................ 75

    3-5-2-5 آزمون فرضیه 3/5 :بررسی رابطه بین «درونی کردن ارزشها» و «هویت ملی» ......................... 76

    6-2-5 آزمون فرضیه 6 : بررسی رابطه بین «هماهنگی ارزشهای گروهی» و «هویت اجتماعی»........ 76

    1-6-2-5 آزمون فرضیه 1/6: بررسی رابطه بین «هماهنگی ارزشهای گروهی» و «هویت دینی»............. 77

    2-6-2-5 آزمون فرضیه 2/6 :بررسی رابطه بین «هماهنگی ارزشهای گروهی» و «هویت خانوادگی»..... 77

    3-6-2-5 آزمون فرضیه 3/6 :بررسی رابطه بین «هماهنگی ارزشهای گروهی» و «هویت ملی»............. 78

    3-5 تحلیل چند متغیری (رگرسیون چندگانه) .................................................................................. 78

    1-3-5 تحلیل چند متغیری هویت دینی ........................................................................................... 78

    2-3-5 تحلیل چند متغیری هویت خانوادگی ....................................................................................... 80

    3-3-5 تحلیل چند متغیری هویت ملی............................................................................................... 82

    4-3-5 تحلیل چند متغیری هویت اجتماعی..................................................................................... 84

    4-5 تحلیل مسیر............................................................................................................................... 86

    فصل ششم : نتیجه گیری و پیشنهادها .............................................................................................. 92

    1-6 خلاصه تحقیق ............................................................................................................................ 93

    2-6 جمع بندی و نتیجه گیری .......................................................................................................... 94

    3-6 پیشنهادها..................................................................................................................................... 99

    فهرست منابع و ماخذ ........................................................................................................................ 102

    پیوست

    فهرست جداول

    عنوان صفحه

    جدول1-3 میزان آلفای کرانباخ ........................................................................................................ 47

    جدول 2-3 میزان دانش آموزان در حال تحصیل در مقطع متوسطه نیشابوربه تفکیک جنس ،

    رشته و پایه تحصیلی............................................................................................................................ 48

    جدول 3-3 توزیع حجم نمونه به تفکیک پایه تحصیلی و جنس......................................................... 49

    جدول 4-3 توزیع حجم نمونه به تفکیک جنس ، پایه و رشته تحصیلی............................................ 50

    جدول 1-4 توزیع دانش آموزان بر حسب جنس ............................................................................. 52

    جدول 2-4 توزیع دانش آموزان بر حسب پایه تحصیلی ................................................................... 53

    جدول 3-4 توزیع دانش آموزان بر حسب رشته تحصیلی.................................................................. 53

    جدول 4-4 توزیع دانش آموزان بر حسب تحصیلات پدر................................................................. 54

    جدول 5-4 توزیع دانش آموزان بر حسب تحصیلات مادر................................................................ 55

    جدول 6-4 توزیع دانش آموزان بر حسب درآمد ماهیانه خانواده...................................................... 56

    جدول 7-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان رضایت از خود....................................................... 57

    جدول 8-4 توزیع دانش آموزان بر حسب مورد تایید دیگران بودن.................................................. 58

    جدول 9-4 توزیع دانش آموزان بر حسب درونی کردن ارزشها ...................................................... 59

    جدول10-4 توزیع دانش آموزان بر حسب هماهنگی ارزشهای گروهی............................................ 60

    جدول11-4 توزیع دانش آموزان بر حسب پایگاه اقتصادی اجتماعی.................................................. 61

    جدول12-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت دینی............................................................ 62

    جدول13-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت خانوادگی.................................................... 63

    جدول 14-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت ملی............................................................ 64

    جدول15-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میز ان هویت اجتماعی..................................................... 65

    جدول 1-5 آزمون تفاوت میانگین هویت اجتماعی بر حسب جنس.................................................. 67

    جدول 2-5 آزمون تفاوت میانگین هویت دینی بر حسب جنس ..................................................... 68

    جدول 3-5 آزمون تفاوت میانگین هویت خانوادگی بر حسب جنس............................................... 68

    جدول 4-5 آزمون تفاوت میانگین هویت ملی بر حسب جنس........................................................ 69

    جدول 5-5 همبستگی پایگاه اقتصادی – اجتماعی با هویت اجتماعی................................................. 69

    جدول 6-5 همبستگی پایگاه اقتصادی – اجتماعی با هویت دینی...................................................... 70

    عنوان صفحه

    جدول 7-5 همبستگی پایگاه اقتصادی – اجتماعی با هویت خانوادگی.............................................. 70

    جدول 8-5 همبستگی پایگاه اقتصادی – اجتماعی با هویت ملی......................................................... 71

    جدول 9-5 همبستگی رضایت فرد از خود با هویت اجتماعی............................................................ 71

    جدول 10-5 همبستگی رضایت فرد از خود با هویت دینی.................................................................. 72

    جدول 11-5 همبستگی رضایت فرد از خود با هویت خانوادگی........................................................... 72

    جدول 12-5 همبستگی رضایت فرد از خود با هویت ملی.................................................................. 73

    جدول 13-5 همبستگی مورد تائید دیگران بودن با هویت اجتماعی................................................... 73

    جدول 14-5 همبستگی مورد تائید دیگران بودن با هویت دینی............................................................ 73

    جدول 15-5 همبستگی مورد تائید دیگران بودن با هویت خانوادگی................................................. 74

    جدول 16-5 همبستگی مورد تائید دیگران بودن با هویت ملی.......................................................... 74

    جدول 17-5 همبستگی درونی کردن ارزشها با هویت اجتماعی......................................................... 75

    جدول 18-5 همبستگی درونی کردن ارزشها با هویت دینی ............................................................... 75

    جدول 19-5 همبستگی درونی کردن ارزشها با هویت خانوادگی......................................................... 76

    جدول 20-5 همبستگی درونی کردن ارزشها با هویت ملی................................................................. 76

    جدول 21-5 همبستگی هماهنگی ارزشهای گروهی با هویت اجتماعی............................................. 77

    جدول 22-5 همبستگی هماهنگی ارزشهای گروهی با هویت دینی................................................... 77

    جدول 23-5 همبستگی هماهنگی ارزشهای گروهی با هویت خانوادگی........................................... 78

    جدول 24-5 همبستگی هماهنگی ارزشهای گروهی با هویت ملی...................................................... 78

    جدول 25-5 عناصر اصلی تحلیل چندمتغیره به روش مرحله به مرحله برای پیش بینی هویت دینی.. 79

    جدول 26-5 عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی هویت دینی در مرحله سوم.................... 79

    جدول 27-5 عناصر متغیرهای خارج از معادله در مرحله سوم........................................................... 80

    جدول 28-5 عناصر اصلی تحلیل چندمتغیره به روش مرحله به مرحله برای پیش بینی

    هویت خانوادگی ................................................................................................................................. 81

    جدول 29-5 عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی هویت خانوادگی در مرحله سوم........... 81

    جدول 30-5 عناصر متغیرهای خارج از معادله در مرحله سوم.......................................................... 82

    جدول 31-5 عناصر اصلی تحلیل چندمتغیره به روش مرحله به مرحله برای پیش بینی هویت ملی.... 83

    عنوان صفحه

    جدول 32-5 عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی هویت ملی در مرحله جدول سوم.......... 83

    جدول 33-5 عناصر متغیرهای خارج از معادله در مرحله سوم.......................................................... 84

    جدول 34-5 عناصر اصلی تحلیل چندمتغیره به روش مرحله به مرحله برای پیش بینی

    هویت اجتماعی...................................................................................................................................... 85

    جدول 35-5 عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی هویت اجنماعی در مرحله چهارم........... 85

    جدول 36-5 عناصر متغیرهای خارج از معادله در مرحله چهارم....................................................... 86

    جدول 37-5 محاسبه اثر مستقیم و غیر مستقیم عوامل موثر بر هویت دینی....................................... 88

    جدول 38-5 محاسبه اثر مستقیم و غیر مستقیم عوامل موثر بر هویت خانوادگی................................ 89

    جدول 39-5 محاسبه اثر مستقیم و غیر مستقیم عوامل موثر بر هویت ملی....................................... 90

    جدول 40-5 محاسبه اثر مستقیم و غیر مستقیم عوامل موثر بر هویت اجتماعی................................ 91

    فهرست اشکال

    شکل 1-2 مدل نظام کنترل فرایند هویت ................................................................................................ 28

    شکل 2-2 الگوی نظری و تحلیلی تحقیق ............................................................................................. 33

    فهرست نمودارها

    نمودار 1-2 رابطه چهار خرده نظام پارسونز (مدل سیبرنیتیک ) ......................................................... 20

    نمودار 1-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان رضایت از خود......................................................... 57

    نمودار 2-4 توزیع دانش آموزان بر حسب مورد تائید دیگران بودن...................................................... 58

    نمودار 3-4 توزیع دانش آموزان بر حسب درونی کردن ارزشها......................................................... 59

    نمودار 4-4 توزیع دانش آموزان بر حسب هماهنگی ارزشهای گووهی............................................... 60

    نمودار 5-4 توزیع دانش آموزان بر حسب پایگاه اقتصادی – اجتماعی................................................ 61

    نمودار 6-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت دینی............................................................... 62

    نمودار 7-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت خانوادگی....................................................... 63

    نمودار 8-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت ملی............................................................... 64

    نمودار 9-4 توزیع دانش آموزان بر حسب میزان هویت اجتماعی......................................................... 65

    نمودار1-5 تحلیل مسیر هویت............................................................................................................ 87

    چکیده

    این تحقیق با هدف بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهر نیشابور از سه بعد دینی ، خانوادگی و ملی شکل گرفته است. فرضیات اصلی این تحقیق عبارتند از : جنس، پایگاه اقتصادی – اجتماعی ، میزان رضایت از خود ، درونی شدن ارزشها ، هماهنگی ارزشهای گروهی ، تایید دیگران که بر هویت اجتماعی دانش آموزان موثر می باشند .

    این تحقیق به شیوه پیمایشی انجام شده و از تکنیک پرسشنامه برای جمع آوری داده ها استفاده شده است . جامعه آماری تمام دانش آموزان پایه اول و دوم و سوم متوسطه نیشابور (15336 نفر) می باشند . حجم نمونه 375 نفر شد که 190 نفر دانش آموز پسر و 185 نفر دانش آموز دختر را در بر می گیرد . شیوه نمونه گیری قشر بندی است که نمونه ها از رشته های عمومی ، انسانی ، تجربی ، ریاضی ، فنی و حرفه ای و کار و دانش به تفکیک جنس و پایه تحصیلی به صورت تصادفی انتخاب شده است . تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از t-test و ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل چند متغیری (رگرسیون چندگانه) و تحلیل مسیر صورت گرفته است .

    نتایج تحقیق نشان داد که بین متغیرهای مستقل (میزان رضایت از خود ، درونی شدن ارزشها، هماهنگی ارزشهای گروهی و تایید دیگران ) با متغیر وابسته هویت اجتماعی و سه بعد آن (ملی ، دینی، خانوادگی) رابطه معنا دار مثبت وجود داشت . یعنی با افزایش متغیرهای مستقل متغیر وابسته هم افزایش می یابد . و بین متغیر پایگاه اقتصادی- اجتماعی با هویت اجتماعی رابطه معناداری وجود نداشت . ولی با بعد ملی رابطه معنا دار و معکوس و با بعد خانوادگی رابطه معنادار و مثبت وجود داشت . یعنی هر چه پایگاه اقتصادی – اجتماعی والدین بالاتر باشد ، هویت ملی آنان ضعیف تر و هویت خانوادگی آنها ، قوی تر می شود . بین متغیر جنس با هویت اجتماعی رابطه معنادار وجود نداشت ولی با بعد دینی رابطه معنا دار وجود داشت . بدین معنا که : دختران هویت دینی قوی تری نسبت به پسران داشتند

    1ـ1 مقدمه

    آنچه موجب شد تا پژوهش فعلی با این عنوان در خصوص دانش آموزان متوسطه انجام شود، به دلیل اشتغال به تدریس (نگارنده) در مقطع متوسطه شهرستان نیشابور است که مدام شاهد نگرانی های همکاران فرهنگی و همچنین مراجعات مکرر اولیا و اظهار نگرانی از وضعیت تحصیلی و اخلاقی فرزندانشان ، بودم و با توجه با اینکه همگی دبیران و اولیا به اتفاق معتقد بودند که نسل فعلی با نسلهای قبلی بسیار متفاوت می باشد و یک شکاف نسلی عمیق احساس می کردند و از طرفی مشاهده برخی از رفتارها و حرکات و گرایشات در کلاس های درس ، مرا بر آن داشت تا در زمینه هویت اجتماعی آنان و مسائل تأثیر گذار بر آن به صورت جدی به مطالعه بپردازم و بدین صورت زمینه تحقیق حاضر فراهم شد.

    در این فصل مسأله تحقیق مطرح و اهمیت و ضرورت آن بیان می شود و سپس اهداف تحقیق، محدوده زمانی و مکانی و پیشینه تحقیق عنوان می شود، و در نهایت به موانع و تنگناهای تحقیق پرداخته می شود.

    1ـ2 عنوان تحقیق:

    بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهر نیشابور در سال تحصیلی

    86 ـ 85

    1ـ3 بیان مسأله

    در طی مطالعات مقدماتی و مصاحبه های اکتشافی با مسئولین آموزش و پرورش، اولیا ، مربیان، دبیران و دانش آموزان، نتایج بدست آمده نشان داد که ، برخی از دانش آموزان ارتباط چندانی با خانواده هایشان نداشتند ، نسبت به انجام فرایض دینی توجه جدی از خودشان نشان نمی دادند و برخی به آئین مسیحیت گرایش داشتند ، به آداب و رسوم ملی اهمیت نمی دادند و حتی زندگی در کشورهای دیگر را ترجیح می دادند که اینها خود نشان از ضعف هویت خانوادگی، دینی و ملی آنان بود . انجام برخی از حرکات و نوع آرایشها در هر دو جنس مسئله هویت جنسی آنان را هم خدشه دار نموده است. عدم رضایت از خود، خانواده‌، کشور، دین و ... باعث سست شدن هویت اجتماعی برخی از دانش آموزان شده است که نتایج این ضعف هویتی عبارتند از: بی انگیزگی نسبت به مسائل آموزشی، گستردگی ناهنجاری های اخلاقی، بی نظمی و بی انضباطی، نگرانی ، نا امیدی و.... حال برای محقق این سئوالات و یافتن جوابی برای اینها مطرح است :

    1ـ چه عواملی بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان مؤثر است؟

    2ـ آیا میزان رضایت از خود بر هویت اجتماعی دانش آموزان تأثیر دارد؟

    3ـ آیا پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی والدین بر هویت اجتماعی دانش آموزان مؤثر است؟

    4ـ آیا جنس دانش آموزان با هویت اجتماعی آنان رابطه دارد؟

    5ـ آیا میزان درونی شدن ارزشها در دانش آموزان با هویت اجتماعی آنان مرتبط است؟

    6ـ آیا هماهنگی ارزش های گروهی بر هویت اجتماعی دانش آموزان تأثیر می گذارد؟

    7ـ آیا مورد تأیید دیگران بودن با هویت اجتماعی دانش آموزان ارتباطی دارد؟

    1ـ4 اهمیت و ضرورت تحقیق

    از آن جا که بحران هویت از سالهای نوجوانی آغاز می شود و بخش عظیمی از دانش آموزان دبیرستانی، در این سنین قرار گرفته اند و با توجه به نگرانی هایی که در زمینه علایق و گرایشات و رفتار های دانش آموزان مشاهده می شود و از آن جا که بخش مهمی از وجود دانش آموزان را هویت آنان تشکیل می دهد و زندگی فردی و اجتماعی آنها نیز متأثر از این مسئله است ، آنان در جستجوی هویت می باشند و موقعیت مبهم دانش آموزان دبیرستانی،در فرهنگ و جامعه معاصر، این نتیجه را برای آنها در بر دارد که فرصتی را به منظور آزمودن شیوه های مختلف زندگی به آنها می دهد، تا آنها تصمیم بگیرند که چه الگو های رفتاری، ارزشی و نگرشی بهتر می تواند نیاز های آنها را تأمین نماید. در برخورد با دانش آموزان در کلاس های درسی یا مشاوره های فردی با دانش آموزان ، دریافتم که گرایش به آئین مسیحیت و زندگی در کشورهای دیگر را صرفاً به خاطر احساس آزادی بیشتر برای رفع نیاز هایشان ابراز می کنند. همچنین مصرف مشروبات الکلی، قلیان و سیگار، ارتباطات جنسی و ... را صرفاً در راستای رفع نیاز هایشان ارزیابی می کردند و این مسئله هویت دینی، ملی و خانوادگی آنان را خدشه دار نموده است و بخش عظیمی از جمعیت انسانی که باید در جهت آبادانی و حفظ آرمانها و ارزشهای کشور، آموزشهای لازم را ببینند و در آینده به خدمت گرفته شوند، به نحو احسن و شایسته مورد استفاده قرار نمی گیرند.

    در جهان امروز ((وضعیت و جایگاه هر کشوری با توجه به ساختار ، روند ، ماهیت و عملکرد دو عامل زیر مشخص می شود : 1- ماهیت ساختاری و عملکرد ارکان و عناصر اصلی و تشکیل دهنده ی نظام اجتماعی آن کشور 2- شرایط و موقیت منطقه و جهان در ارتباط با آن کشور . در ارتباط با عامل اول باید گفت که عناصر و ارکان اصلی جامعه ی ما به خاطر ناهمگونی ساختاری آنها ، زمینه های نامطلوبی را برای تحول ، توسعه و تکامل اجتماعی فراهم کرده است . این واقعیت زمینه ی مناسب را برای شکل گیری روابط اجتماعی عادلانه ، تقسیم کار اجتماعی عادلانه ، توزیع امکانات و امتیازات اجتماعی بر پایه ضوابط و قوانین مدون و انسانی فراهم ننموده است )) ( سیف اللهی ، 1381 : 167) بنابراین زمینه برای ظهور و بروز بحران های گوناگون در جامعه فراهم می باشد .

    لذا ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان به شدت احساس می شود که در این تحقیق به آن پرداخته می شود.

    5ـ1 اهداف تحقیق

    اهداف تحقیق حاضر عبارتند از:

    ـ شناسایی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهر نیشابور

    ـ بررسی میزان همبستگی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی از ابعاد : ملی ، دینی و خانوادگی

    - یافتن و ارائه راه حل برای بهبود هویت اجتماعی دانش آموزان متوسطه شهر نیشابور

    6ـ1 محدوده زمانی و مکانی تحقیق

    تحقیق حاضر در محدوده مکانی شهر نیشابور انجام شده است و از نظر زمانی ، سال تحصیلی 86 ـ 85 را مد نظر دارد .

    7ـ1 مروری بر مطالعات پیشین

    در این قسمت مروری داریم بر تحقیقاتی که در زمینه هویت اجتماعی در داخل و خارج ایران صورت گرفته اند.

    1ـ7ـ1 تحقیقات انجام شده داخلی

    ـ عبدالرسول کریمی در سال 1375 در تحقیقی با عنوان «بررسی رابطه بین عزت نفس و هویت یابی در نوجوانان 18ـ15 ساله در شهر تهران» با استفاده از روش پیمایشی، از بین کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه شهر تهران که در سال تحصیلی 75ـ74 به تحصیل اشتغال داشتند، از طریق نمونه گیری خوشه ای 200 نفر از دانش آموزان دختر و پسر از نواحی 18،7،4،2 را به طور تصادفی انتخاب نمود.

    ابزار تحقیق دو فرم پرسشنامه هویت شخصی و پرسشنامه عزت نفس کوپر اسمیت بود که به آزمودنی ها داده شد تا با توجه به شرایط خود، آزمون ها را تکمیل نمایند. نتایج نشان داد که میان توزیع آزمودنی های دختر و پسر از نظر اهمیت هویت جنسی با توجه به عزت نفس شان تفاوت وجوددارد.

    میان توزیع آزمودنی های دختر و پسر از نظر توجه و عمل به ارزش های اخلاقی تفاوت وجود نداشت. دانش آموزان دختر و پسر با عزت نفس بالا و پایین از نظر هویت مذهبی تفاوت نداشتند و بین توزیع آزمودنی های دختر و پسر از نظر ایجاد ارتباط با همسالان و طرز دید نسبت به خود و عزت نفس آنها تفاوت وجود داشت .

    ـ پور جبلی در تحقیقی تحت عنوان « بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی و فرهنگی نوجوانان ارومیه» در سال 1379 با استفاده از روش پیمایش و با انتخاب یک نمونه 383 نفری از نوجوانان شهر ارومیه که در گروه سنی 18ـ 12 ساله قرار داشتند، با رویکرد تئوری پیتر بورک به بررسی 4 عامل خانواده، مدرسه، گروه دوستان و رسانه های تصویری به بررسی هویت اجتماعی و فرهنگی نوجونان پرداخت. وی در تحقیق خود به این نتیجه رسید که بین عوامل خانواده، مدرسه، دوستان و رسانه های تصویری با شکل گیری هویت اجتماعی و فرهنگی نوجوانان رابطه مثبت و معنا دار وجود دارد.

    ـ فاطمه رئیسی در سال 1376 در تحقیقی با عنوان «بررسی تأثیر مشاوره گروهی بر کاهش بحران هویت نوجوانان دختر مقطع متوسطه شهر اصفهان» با استفاده از روش نیمه آزمایشی و استفاده از طرح گروه کنترل نا برابر به این موضوع می پردازد. وی با روش خوشه ای چند مرحله ای از بین نواحی آموزش و پرورش اصفهان، نواحی 3و4 را انتخاب و سپس از بین مدارس این دو ناحیه، دو مدرسه را به صورت تصادفی انتخاب می کند. نمونه آماری این تحقیق را 40 نفر از دانش آموزان دختر تشکیل می دهند و سپس از اعضای داوطلب جهت شرکت در مشاوره گروهی ثبت نام به عمل می آورد و سپس دانش آموزان به صورت تصادفی به دو گروه گواه و آزمایش تقسیم می شوند . ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش تست های هویت شخصی است . نتایج تحقیق نشان می دهد که مشاوره گروهی در کاهش بحران هویت نوجوانان دختر شهر اصفهان مؤثر بوده است.

    ـ محمد باقر آخوندی در سال 1377 در مطالعه ای با عنوان «بررسی هویت ملی و مذهبی جوانان مشهدی و تأثیر روابط اجتماعی بر آن» با استفاده از روش تحقیق پیمایش و تکنیک جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه های عمیق و پرسشنامه از بین جوانان 24ـ 18 ساله ساکن مشهد، این تحقیق را انجام داده است . وی با انتخاب یک نمونه 464 نفری از سطح مناطق ده گانه شهر، به نتایج زیر دست یافت:

    الف) 52 درصد کل پاسخ گویان بیش از 60 درصد با تیپ ایده ال هویت ملی هماهنگی دارند. همچنین پایبندی نظری به مذهب و ملیت بیش از پایبندی عملی به آن هاست.

    ب) پس از انجام تحلیل رگرسیون و تحلیل مسیر داده ها، روشن شد که حرکت جوانان و اعضای خانواده هایشان در مراسم ملی مذهبی، گفتگو پیرامون مذهب و تأیید مستمر آن در خانواده، اهمیت دادن به نظرات خانواده و دوستان، مشورت با خانواده و تماشای برنامه های ایرانی تلویزیونی، بر هویت ملی مذهبی تأثیر مستقیم دارد . همچنین وضعیت اقتصادی جوانان، تماشای فیلم و سریال های خارجی تلویزیون و تماشای فیلم های سینمایی از طریق ویدئو و ... بر هویت ملی و مذهبی تأثیر معکوس داشتند .

    - مریم سروش در سال 1380 در تحقیقی با عنوان «بررسی عواملی فرهنگی، اجتماعی مؤثر بر هویت مذهبی جوانان شهر شیراز» با استفاده از روش پیمایش و انتخاب یک نمونه 400 نفری از جوانان 35ـ 19 ساله شهر شیراز به نتایح زیر دست یافت:

    میزان مذهبی بودن والدین و دوستان، میزان دنیا گرایی و جنسیت مهمترین متغیر هایی بوده اند که بصورت مستقیم بر هویت مذهبی تأثیر داشته اند. بقیه متغیر ها از جمله میزان رضایت مندی سیاسی، میزان جهانی شدن و وضعیت تأهل بصورت غیر مستقیم مؤثر بوده اند.

    نتایج تحلیل چند متغیره و تحلیل مسیر نشان می دهد که اثرات مستقیم بر هویت مذهبی در مجموع تعیین کننده تر از اثرات غیر مستقیم است و جوانان بیشترین تأثیر را از گروههای دوستی و والدین خود دریافت می کنند. میزان دنیا گرایی به صورت منفی بر متغیر وابسته تأثیر داشته است. یعنی هر چه میزان دنیا گرایی فرد بیشتر باشد، هویت مذهبی او ضعیف تر است. از طرف دیگر عامل جنسی نیز در این امر دخیل بوده یعنی زنان مذهبی تر از مردان بوده اند اما این متغیر اثر زیادی نداشته است.

    تحقیقات داخلی دیگری در زمینه هویت اجتماعی انجام گردیده است که از ذکر بعضی به دلیل مشابه بودن نتایج منصرف شدیم و برخی را هم به دلیل مرتبط نبودن با تحقیق حاضر نیاوردیم و در این جا به برخی از عناوین آنها اشاره می کنیم :

    1ـ آلمال، 1375، عوامل موثر بر شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان سال سوم دبیرستان منطقه 5 شهر تهران

    2ـ سکینه طالبی، 1378، تحول هویت ملی دانش آموزان دختر دوره تحصیلی ابتدایی، راهنمایی و متوسطه شهر تهران.

    3ـ طاهره کیذقان، 1380، بررسی عوامل مؤثر بر هویت اجتماعی زنان شهر شیراز.

    4ـ جواد اسماعیلی، 1376، مقایسه بحران هویت در دانش آموزان تیز هوش و عادی پایه سوم راهنمایی و اول دبیرستان منطقه 12 تهران.

    5ـ محمد رضا ارشد خرگردی، 1381، عوامل موثر بر بحران هویت در بین دانشجویان کارشناسی دانشگاه تبریز.

    6ـ عبد اللهی، 1375، بررسی هویت جمعی موجود در بین جمعیت شهری، روستایی و ایلی ایران.

    7ـ محمدی روزبهانی، 1377، بررسی روابط نظام ارزشی و رشد اخلاقی با هویت یابی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز.

    8ـ راستگو مقدم، 1376، بررسی تحول هویت شغلی از نوجوانی تا جوانی و ارتباط آن با پیشرفت تحصیلی.

    9ـ فیض درگاه، 1374، بررسی هویت دختران نوجوان با تأکید بر هویت شغلی در اواخر نوجوانی.

    10ـ دارابی، 1376، هویت یابی دانش آموزان فاقد و دارای پدر در بین دانش آموزان دبیرستانی تهران.

    2ـ7ـ1 تحقیقات انجام شده خارجی

    مطالعه فیلیپ میلمان [1]در سال 1979 روی پسران، قبل از رفتن به دانشگاه در سن 18ـ 12 و مردان جوان در سن 24ـ 21 ساله نشان داد که اغلب نوجوانان 15ـ 12 ساله یا هویت شان شکل گرفته و گسترش یافته و یا خاتمه یافته بود. در این سن بسیاری از نوجوانان تمایلی نداشتند که فکر کنند چه کسی هستند؟ یا ایده ای نداشته و یا می دانستند که هر ایده ای که دارند احتمالاً تغییر می کند. دیگر نوجوانان ممکن است چیزی را که دوست دارند بگویند. مثلاً من می خواهم مانند پدرم یک پزشک بشوم. به هر حال روشن است که آنها هر گز رفتاری از خودشان نداشته اند، بلکه هویتی را که دارند توسط والدین یا مردم برای آنها حدس زده شده است و دچار حالتهای پیش ساخته که شامل یک تعهد بودن است، شده اند. پیشرفت به طرف هویت از 18 سالگی شروع می شود. این قانونی شدن در افراد یک بحران آزمایشی جاری یا فعالیت جستجوی هویت است و احتمالاًٌ داخل شدن در حالتهای قانونی یک نشانه خوب برای فرد است. اگر فرد بتواند پاسخ به سوالات بر انگیخته را پیدا کند، به حالتهای وصول هویت حرکت می کند. در مطالعه میلمان تنها 20% افراد 18 ساله و 40 درصد دانشجویان و فقط بیش از نیمی از افراد 24 ساله به حالت های وصول هویت رسیده اند.

    ـ الیزابت هیلمن[2] در تحقیقی با عنوان «ستیز برای خود، قدرت و هویت در دختران نوجوان» با استفاده از روش میدانی و مطالعه کیفی و بر اساس مشاهده عمیق و مستقیم رفتار های نوجوانان در فضای مدرسه به بررسی مسائل شکل گیری هویت در میان دختران نوجوان دبیرستانی در منطقه ای فقیر نشین در انگلستان پرداخته است البته رویکرد این پژوهش به مسأله هویت فردی اریکسون و نیز نظرات فمنیستی بوده است. در این پژوهش به بررسی مشکلات ویژه دختران نوجوان برای شکل دادن به هویتشان بصورتی محکم و قدرتمند برای بزرگسالی پرداخته شده است. در این راستا تأیید هویتی که از طریق شکل ظاهری تعریف می شود، تأثیرات رسانه ای داخلی و تأئید کم خانواده و اجتماع بر شکل گیری هویت، مورد بحث قرارگرفته است. نویسنده بر این تصور است که الگوهایی که رسانه ها و نیز اجتماع به این دختران برای شکل دادن به هویتشان ارائه می دهند، بسیار سطحی و بی محتوا است نه الگویی محکم و قدرتمند برای داشتن هویتی کارا و مفید در بزرگسالی و در این میان نقش خانواده دراین شکل گیری ، کم رنگ و ضعیف می باشد. او با تشریح این مسائل در نهایت این موضوع را مطرح می کند که در قبال تأثیر زیاد و همه گیر الگو های پست مدرنی که اجتماع و رسانه ها برای دختران عرضه می کنند، مدرسه و معلمان می توانند نقش مؤثری در تشویق این دختران نوجوان برای دستیابی به هویتی قوی، محکم، فعال و کار آمد داشته باشد.

    ـ یانگ هنگ[3] در تحقیقی با عنوان «مقایسه در جریان انتقال سیاسی؛ تعامل عقاید ترقی خواه و هویتهای اجتماعی» در سال 1997 با استفاده از روش پیمایش و جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه با انتخاب 242 دانش آموز در هنگ کنگ به بررسی روابط بین ادراک گروهی و نظریه های ضمنی افراد راجع به سازگاری منش یا خصوصیات انسان می پردازد. نظریه های ضمنی، هویتهای اجتماعی و مقوله بندی گروهی ارزیابی شد و نتایج زیر بدست آمد:

    1ـ افرادی که معتقد بودند خصوصیات انسان کامل است (نظریه پردازان ضمنی) ممکن است گروه را بعنوان یک ماهیت ببینند و بنابراین به مقایسه اجتماعی بپردازند، تا تمایز بین گروه ها را دریابند.

    ـ در مقابل افرادی که معتقدند انسان از خصیصه سازگاری برخوردار است (نظریه پردازان ترقی خواه) بر جنبه های پویایی گروه های اجتماعی تأکید داشتند (مانند اهداف گروه) و از این رو احتمالاً کمتر به مقایسه اجتماعی توجه دارند.

    ـ بر اساس تحقیقات اسکو[4] که تکوین هویت در جوانان نروژی را با جوانان دیگر اروپا و آمریکای شمالی مورد مطالعه و مقایسه قرار داده است، نتایج زیر بدست آمده است.

    ـ نقل داستانها در تکوین هویت اخلاقی نقش مهمی را ایفا می کند و نقل داستانها توسط مادر از نقل داستانها توسط پدر مؤثر تر است. در ارتباط با ندای اخلاقی، آنها دو ندا را از هم تفکیک می کنند که یکی را ندای عدالت؛ و دیگری را ندای مراقبت؛ می نامند و معتقدند که در پایان جوانی این دو ندا با هم ترکیب می شوند و هویت اخلاقی را می سازند. وی در مورد تأثیر رفتارهای والدین در تکوین هویت به این نتیجه رسید، که رفتارهای تسهیل گرانه و محبت آمیز، توأم با بحث و مبارزه طلبی بیش از رفتار های تسلط جویانه و همچنین اغماض گرانه در تکوین هویت مؤثرند.

    در ارتباط با دو جنس در تکوین هویت و مقابله با استرس، آنها به این نتیجه رسیده اند که ترکیب مادرسخت گیر وپدرسهل گیرمناسبترین شرایط را برای تکوین خود در دختران فراهم می کند. در مقابله با استرس، پسران بیشتر از روش های فعالانه بر طرف کردن عامل استرس یا انکار آن و دختران بیشتر از روشهای منفعلانه و عاطفی و کمک گرفتن از دیگران استفاده می کنند.

    نویسنده : بازدید : 3 تاريخ : سه شنبه 24 مرداد 1396 ساعت: 17:05

    خبرنامه

    عضویت

    نام کاربري :
    رمز عبور :